• NL
  • ENG
  • Home
  • Boeken
  • Publicaties
  • Poëzie
  • Nieuws
  • Biografie
  • Links

  • Bestel hier

    De stilte en het onuitsprekelijke

    Over beeldcultuur, kunst en mystiek

    Auteur: Antoon Van den Braembussche
    Uitgever: Uitgeverij EPO
    Gepubliceerd: 2016
    ISBN: 9789462670839
    In deze hectische tijden is het verlangen naar stilte meer dan ooit aanwezig. Dit impliceert vrijwel altijd ook een zoektocht naar een diepere, existentiële en spirituele dimensie, een ervaring van het onuitsprekelijke die meer dan ooit de geijkte grenzen tussen kunst en mystiek, religie en atheïsme, tussen westerse en oosterse filosofie doorbreekt.

    Dit boek is gewijd aan een nadere reflectie van deze actuele kruisbestuivingen. Naast het sublieme en het sacrale in het beeld en de architectuur, het belang van de stilte in de muziek, wordt de mystieke ervaring onder meer bij Meister Eckhart en de Japanse zenmeester Dogen geëxploreerd. De auteur bekijkt ook waar de westerse mystiek en zen elkaar raken.

    Met De stilte en het onuitsprekelijke heeft Antoon Van den Braembussche een actueel en levensnoodzakelijk boek geschreven, een boek dat bovendien de belichaming is van een nieuw paradigma in de filosofie waarin de non-dualiteit centraal staat.

    Recensies

    Frans Boenders, radio- en televisieproducent, schrijver en filosoof

    "Vakfilosoof Antoon Van den Braembussche toont zich van zijn mildste kant: de schola is over, hier herleeft het essay. De auteur analyseert loyaal, elegant en altijd bedachtzaam - om barmhartig te helen wat onze tijd uiteenscheurt. Hij hipt tussen levensvormen, disciplines en praktijken, van Pseudo-Dionysius en Meister Eckhart tot Dogen en John Cage. Beeldkunst, wijsheidskunst, woordkunst, zwijgkunst. Tegengif dat het heersende cynisme wil bestrijden. Balsem voor de gewonde geest."

    Rik Pinxten antropoloog-filosoof Universiteit Gent (UGent)

    "Beste Antoon,
    Ik heb je boek in een dag of twee uitgelezen. Proficiat, een echt juweeltje. Het zal natuurlijk geen reusachtige oplage kennen in deze wereld, maar is vermoedelijk wel een blijver. Heel mooi gedaan. In bijlage mijn recensie die op www.agorakring.be zal verschijnen.
    hartelijk en hopelijk tot binnenkort,"
    Rik
    Lees de volledige recensie hier

    Marnix Verplancke filosoof

    "De Japanse componist Toru Takemitsu volgde eenzelfde pad. Zijn hele carrière was hij op zoek naar die ene absolute klank die volgens het boeddhisme de verlichting zou brengen. Hij beschreef zijn missie als het vinden van “de mystieke stilte van de wind die door een oude vervallen bamboegroeve waait”. Dat brengt Van den Braembussche bij de stilte van de mystiek die zowel voor Meister Eckhart als voor de Japanse dertiende-eeuwse Dõgen het doel van hun leven vormde. Ook al stamden ze uit twee volstrekt verschillende culturen, toch hadden zij eenzelfde levensideaal voor ogen: het vinden van god of verlichting door stilte en meditatie, het overstijgen van het ego en de wil en het verder denken dan het basale dualisme dat zegt dat god alle positiefs is en de wereld alle negatiefs. Het goddelijke staat daar juist boven, beweerden zij. Het is ontoegankelijk, onmeetbaar, onuitdrukbaar en onbenoembaar. Alleen de diepste stilte kan het ontsluiten.
    Van den Braembussche heeft een uiterst relevant boek geschreven. Steeds meer mensen zijn immers op zoek naar de essentie in voeding, wonen, werk en menselijke relaties; in hun leven kortom. Stilte hoort daar ongetwijfeld bij."
    Lees de volledige recensie hier

    Taede Smedes godsdienstfilosoof en theoloog

    “Voor wie geïnteresseerd is in mystiek en kunst en de raakvlakken tussen die twee, is dit boek een absolute must. Ofschoon het boek slechts 175 pagina’s telt, is het een zeer diepgravend boek, en ik hoop dat Van den Braembussche op dit spoor verder blijft denken en ons wellicht over een tijdje verrast met een uitgewerkte en heel eigen mystiek én filosofisch angehauchte kunstfilosofie. Het is een boek om te lezen en te herlezen, waarbij de lezer iedere keer nieuwe verbindingen ontdekt. Aantrekkelijk aan het boek is ook dat het nergens grote conclusies trekt. Van den Braembussche laat de conclusies aan de lezer zelf over, indachtig het zinnetje uit de inleiding: ‘Want elke lezer schrijft al lezend zijn eigen boek’ (15). Een boek dat mij om allerlei persoonlijke redenen bijzonder heeft aangesproken, dat ik in elk geval binnen handbereik zal houden en waar ik nog vaak naar zal teruggrijpen als een bron van inspirerende gedachten en ideeën.”
    Lees de volledige recensie hier

    Marc van Dijk journalist TROUW

    "Het is nogal makkelijk om de inzichten uit dit boek uit hun verband te citeren en ze dan af te doen als platitudes. En waarschijnlijk leid ik zelf ook aan dat gebrek aan stilte. Zoals de auteur zelf al waarschuwt: 'Het unieke van deze tekst is juist de verborgen samenhang, die als een muzikale compositie haar geheimen slechts langzaam en overigens ook nooit geheel prijsgeeft. Afbreuk doen aan deze betovering door het geven van een samenvatting zou enigszins misdadig zijn.'
    Er staan veel waardevolle inzichten in, maar die komen denk ik vooral tot hun recht als ze in een laag tempo verwerkt worden. Dit boek moet je eigenlijk niet zomaar lezen, je moet er bij mediteren."
    Lees de volledige recensie hier

    Isabelle De Baets kunstcritica

    “In onze hectische tijden met flitsende beelden en geluidsoverlast is stilte zeldzaam aan het worden. De zoektocht naar stilteplekken is groot. In het boek ‘De stilte en het onuitsprekelijke’ probeert de Belgische kunstfilosoof Antoon Van den Braembussche de stilte te doorgronden en verbindt hij haar met het onuitsprekelijke. Zijn onderzoek van de sublieme ervaring beperkt zich niet alleen tot het terrein van de kunst, maar reikt ook uit naar de mystiek. Het gaat om een gelijkaardige ervaring, luidt zijn these. Wat dit boek bijzonder uniek maakt.

    Filosofe Patricia De Martelaere maakte in ‘Taoïsme, de weg om niet te volgen’ eerder de sprong naar Oosterse filosofie en wijsheid. Kunstfilosoof Van den Braembussche doet dit ook, maar is wellicht de eerste academicus die zich expliciet waagt aan de verbinding kunstfilosofie en mystiek. In zijn eerste deel onderzoekt hij de ervaring van het sublieme in de beeldcultuur, de architectuur/installatie en de muziek. Terwijl hij in het tweede deel de sublieme ervaring in mystieke geschriften en filosofie uit het Westen en Oosten analyseert. Dit leidt tot een indrukwekkende synthese en een nieuw paradigma in de filosofie, waarin non-dualiteit centraal staat.”

    Claude van de Berge dichter

    Korte, onmiddellijke  reactie:

    "Ik ben al een hele tijd intens bezig met je boek en ben nu gekomen bij het hoofdstuk van Eckhart, maar wil toch al reageren.
    Het is een uitzonderlijk mooi en voor ons taalgebied zeldzaam boek."

    Langere, latere bespiegeling:

    "In “De stilte en het onuitsprekelijke” ontvouwt Antoon Van den Braembussche niet alleen een prachtige symbiose van filosofie en mystiek, maar ook van filosofie, mystiek en schoonheid, vooral waar hij in het hoofdstuk over de muziek de “alzijnsklankbestreving” van de Japanse componist Takemitsu behandelt.

    Van den Braembussche weet dat een na-postmodernisme ofwel een terminale staat van denken en dus van beschaving inhoudt, ofwel een filosofie en een kunst moet ontwikkelen die een antwoord biedt op het technohumanisme. Als de oververzadiging door overspoeling van beeld en informatie, of pseudo-informatie, zulkdanige vormen heeft aangenomen dat ieder contact met een innerlijke wereld is uitgeschakeld, kan slechts een kunst die mystiek en schoonheid verbindt, een opening maken en worden kunst en filosofie wat ze wezenlijk zijn: ze worden meditatie, een proces van transcendentie.

    Wat het boek van Van den Braembussche vooral tot herlezing en bespiegeling dwingt, is dat zowel filosofie als schoonheid het scheppen zijn van wat Hawking de singulariteit noemt, een nulpunt of stiltepunt, wat Van den Braembussche de sacrale ruimte noemt, de singuliere toestand waarin alles in zichzelf is en een ontmoeting met het onuitsprekelijke opent.

    “De stilte en het onuitsprekelijke” roept een verlangen op naar deze ervaring, het kenmerk dat ik steeds als wezenlijk voor grote en zeldzame artefacten heb beschouwd."

    José Pype, Coördinator van het Centrum voor Christelijke Meditatie

    "Deze mail, enkel om je te zeggen dat ik ondersteboven ben van je boek. De teksten en commentaren, parallel met deze van Eckhart hebben bij mij diep inzicht laten ontwaken ook voor mijn christelijke visie. Graag had ik met jou daarover eens een gesprek gehad. Gisteren heb ik er een tekst van John Main, mijn leraar, bijgehaald , die ik voor het eerst diep inzag door de lezing van je boek, alsof de schellen van mijn ogen vielen. Vooral ook je synthese , je commentaren doen bij mij veel dingen samen vallen."

    Virginie Platteau, redactrice van het tijdschrift Rekto:Verso

    "Ik geef sinds twee jaar lezingen over Stilte en kunst en Stilte en mystiek voor Vormingplus en UDL. Ik ben redacteur bij Rekto:Verso, in 2014 stelde ik een themanummer samen rond dit fascinerende onderwerp. Ik ben ook betrokken bij Waerbeke en Dag van de Stilte. Via Gierik-NT vernam ik van de publicatie van uw boek De Stilte en het onuitsprekelijke. Ik heb het boek dan ook onmiddellijk gekocht. Groot was mijn verrassing, ik was haast ontroerd door de herkenning en de verdieping die ik erin vond van wat ik zelf ook in de lezingen vertel. Ik wil u dan ook heel hartelijk bedan-ken voor deze erg mooie uitgave, dit boek inspireert enorm en bevestigt veel van wat ik zelf ook aanvoel en vertel bij die gelegenheden."

    Else Walravens filosofe van de Vrije Universiteit Brussel (VUB) op emeritaat

    "De stilte en het onuitsprekelijke. Over beeldcultuur, kunst en mystiek neemt een bijzondere plaats in te midden van je andere, mij bekende geschriften. In dit veelgelaagde essay ontdek ik sporen van diverse gedaanten van je persoonlijkheid: de dichter-kunstenaar, de veelzijdige filosoof, de erudiete en accurate wetenschapper, de begenadigde en geduldige pedagoog. Als trefzekere woordkunstenaar slaag je in je paradoxale opzet: schrijven over de stilte en het onzegbare. De tekst is het tastbare resultaat van je vertrouwdheid met allerlei kunstuitingen en je diepgaande kennis van de kunstfilosofie, je jarenlange interesse voor en studie van de oosterse en westerse spiritualiteit, je verzoenende humanisme.
    De kracht van je geschrift is voor mij gelegen in de uitgebalanceerde afwisseling - of ook verstrengeling - van subtiele geleerde analyse en sympathiserend, wervend pleidooi. Door deze combinatie van afstandelijkheid en nabijheid heb je, naast de verruiming van mijn kennis, mijn gevoeligheid aangescherpt voor twee fascinerende spirituele ervaringen waarvan je de onderlinge verbanden in de loop van je betoog kundig onthult: enerzijds de ervaring van het sublieme, het sacrale, de stilte bemiddeld door fotografie (beeld), architectuur en muziek, anderzijds de mystieke ervaring en de ommekeer in mens- en werkelijkheidsopvatting die ze bewerkstelligt.
    Je essay is een markante bijdrage aan de zoektocht van velen in onze geseculariseerde cultuur naar een hernieuwde, immanent-transcendente spiritualiteit. Het is een tekst die meermaals traag herlezen hoort te worden. Er is inderdaad tijd nodig om zich de rijke stof eigen te maken, maar voor alles om via reflectie en kritiek een eigen visie te ontwikkelen."

    Frank Maet, docent aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten van Gent (KASK)

    “In deze tijden van polarisering en schreeuwerigheid is het een verademing om geconfronteerd te worden met een filosofisch denken dat de stilte en het onuitsprekelijke opzoekt. Daarbij negeert dit boek allerminst de veelsoortigheid of de gruwelijkheid die in onze cultuur aanwezig is. Integendeel, Antoon Van den Braembussche confronteert zich met een veelheid aan verschillende invalshoeken, gaande van terreur tot de wijze waarop we onze begraafplaatsen inrichten, tot Oosterse meditatie, of de dualiteit van ons zelfbeeld, etc. Steeds opnieuw laat Van den Braembussche zien hoe we, doorheen en voorbij de actuele fenomenen, op een stilte stoten. De stilte verschijnt in zijn boek dan ook in velerlei gedaantes, alsof het een kameleon is die zich naargelang de situatie ook steeds transformeert. Op deze manier creëert Van den Braembussche niet alleen nieuwe verbanden tussen heel diverse uitingen van onze cultuur, maar toont hij ook aan hoe wij, vanuit een aandacht voor de stilte, opnieuw betrokken kunnen raken op onze actualiteit. Kortom, dit boek geeft hoop, vertrouwen, en inspiratie.”

    Philippe Cailliau dichter

    Een oude klank bevriest en
    wordt een ijsmummie,
    Een spiegel die kan breken.
    Eeuwen zoekt een mens
    zonder een woord te zeggen.

    En onderzoekt hij het versterken
    van zijn zwijgzaamheid:
    de beluisterbare waterval,
    geluidloos in de hoogte.

    Hij bijt zich in de stilte vast.
    Dichter Philippe Cailliau wijdde aan “De stilte en het onuitsprekelijke” een gedichtencyclus, getiteld “De topografie van de stilte”. Deze cyclus zal verschijnen in de door Hannie Rouweler uitgegeven bloemlezing Tien Vlaamse dichters, Uitgeverij Demer, 2018.